Doorgaan naar hoofdcontent

Een deuropening, een zomerochtend



(klik om te vergroten)
Een man kijkt door een deuropening naar binnen. Even denk ik dat hij een poortje passeert, maar dat is de uitsnede. Heeft iemand hem geroepen? Hij is duidelijk onderweg, bolhoed op, pak aan, kraag hoog, een soort van dokterstas in zijn hand, het rechterbeen op het punt het linker te passeren. 'He', hoort hij, hij blikt opzij.
Iemand heeft onder de foto geschreven: ''s Morgens 8 uur'. Is toen de foto genomen? Zou kunnen: de zon staat laag, de schaduwen van zijn benen zijn vrij lang, over de straat hangt zo'n ochtendlicht. Het is druk, langs de stoep staat een kar, een fiets schiet voorbij, in de achtergrond kijkt een man in een etalage - een toevallig spiegelbeeld van de man met de tas. Twee mannen kijken eigenlijk opzij op deze foto.
Naast de foto drie handtekeningen. het statige klinkende Joh. H.C van Groeningen bovenaan, dan een naam die ik niet kan ontcijferen (G.J. van Grol?), onderaan P. de Jong - volgens mij degene die het tijdstip opschreef. Verder niks. Geen boodschap, geen verdere uitleg. Waren dit vrienden van de man met de bolhoed? Haalden zij een grap met hem uit? Misschien heeft hij de fotograaf niet gezien, hoorde hij alleen iemand roepen, kon hij in de donkere gang niemand ontwaren en is toen verder gelopen. Vandaar dan dat ' 's Morgens 8 uur' - weet je nog, die ochtend (misschien wel vanochtend) dat er een stem klonk uit een huis? Misschien hebben de drie vrienden hiermee een weddenschap gewonnen. Maar misschien was er iets heel anders gaande.
De kaart is verstuurd aan 'Den Wel Ed Heer E.W. Brascamp, Ceintuurbaan 329, Alhier'. Ook op de achterkant geen boodschap, het is een foto-ansichtkaart zonder ruimte voor berichten, zoals de gewoonte was tot begin twintigste eeuw. De postzegel is weg (ooit eraf geweekt door een verzamelaar?), het stempel zegt 'Amsterdam, 5 aug [verdwenen jaartal]'.
Een deuropening, een zomerochtend in Amsterdam, rond 1900. Klik, zei een camera. Van de foto maakte iemand een kaart, drie mensen zetten hun handtekening, een van hen schreef het tijdstip op. Op de Ceintuurbaan ontving iemand de ansicht. Hij wist meteen wat die te betekenen had. Hij wel.

Reacties

E.W. Brascamp is vermoedelijk Engelbarto Wolter Brascamp, geboren in Olst 1-4-1871. Hij was scheikundige en koopman. Hij huwde op 14-5-1903 met Lucretia Scholten. Ik weet niet waar. Wel dat het echtpaar op 29-6-1904 uit Amsterdam in Utrecht ging wonen, waar Lucretia overleed in 1904. Op 29-6-1906 werd hij ingeschreven in Olst, waar hij overleed op 1-8-1907. De ene handtekening is vermoedelijk van Jacob de Jong, tweede echtgenoot van de vrouw van een oom van Engelbarto, Albert Brascamp. Na het overlijden van Albert trouwde zijn echtgenote Gerritdina Jacoba van Werven op 12-9-1884 met Jacob de Jong, geboren 16-10-1858 in Wolvega, overlden op 14-4-1923 in Olst. Wat hij dan op 13 september 2006 in Amsterdam deed en of hij daar woonde? Misschien logeerde hij daar? Misschien staat hij zelf wel in de opening en dan snapt hij natuurlijk ook wat Jacob de Jong cs met de foto voorhadden.
Engelbarto en mijn grootvader hadden een gemeenschappelijke betovergrootvader: Engelbert Brascamp, Tussen twee haakjes: ik heet wel E.W. (Evert Willem), maar beide namen voeren op geen enkele manier op Engelberto Wolter terug. Mijn grootvader en Engelberto hadden een gemeenschappelijke betovergrootvader: Engelbert Brascamp, custos en schoolmeester van Twello van 1754 1807.
Ik heb een foto van Engelberto. Lijkt inderdaad wel wat op de man in de opening maar niet overtuigend.
Ik ben benieuwd naar de achterkant van de ansicht.
Den Wel Ed Heer E.W. Brascamp slaat op Engelbarto Wolter Brascamp, geboren 1 april 1871 in Olst. Hij trouwde op 14 mei 1903 in Voorst met Gerritje Lucretia Scholten. Engelbarto was scheikundige en koopman. Hij overleed op 1-8-1907 in Olst nadat zijn vrouw al overleden was in Utrecht, op 18 november 1904.

Er was een bezoek aan het zojuist op de nieuwe locatie geopende Stadsarchief van de Gemeente Amsterdam (aan de Vijzelstraat) voor nodig om te zien wat Engelbarto met de Ceintuurbaan had. Het bevolkingsregister (in de vorm van gezinskaarten) van Amsterdam uit die tijd is via internet toegankelijk maar Engelbarto komt daarin niet voor: hij was kennelijk geen hoofdbewoner. Eerst het woningboek opgevraagd en bekeken. Geen nummer 329. Vanaf nummer 314 zijn er alleen even nummers, die doorlopen tot 446. Nog even gekeken naar 32 negen hoog, maar ook 32 bestond niet. Daarna het bevolkingsregister op naam. Daar wel Engelbarto Wolter en na enig zoeken, wat zonder hulp van een archiefmedewerker niet gelukt zou zijn, bleek dat hij op Ceintuurbaan 120 woonde. (staat dat feitelijk ook op de ansicht?). Zo te zien op de benedenverdieping, het derde huis. Hij kwam daar 1-5-1903 uit Olst en vertrok weer op 29-6-1904, naar Utrecht. Ook zijn vrouw staat er ingeschreven.
De gezinskaarten geven één Joh. H.C. van Groeningen namelijk Johannes Hermanus Christoffel. Hij was makelaar en woonde op de Utrechtsestraat 67, 3 hoog, zo te zien met vrouw en zoon (geboren in 1908) en vele andere van Groeningens en enkele andere personen. Er is ook één G.J. van Grol. Dat is Gerard Johan, kantoorbediende, later koopman, nog weer later bedrijfsleider. Hij woonde op de Ne Tolstraat 115. Nu bestaat er een Korte Tolstraat en een Tolstraat. Ik heb niet uitgezocht hoe dat zit. Als ik er vanuit ga dat P. de Jong ook uit Amsterdam komt dan zijn er twee kandidaten: een visser en een koopman in eieren en boter: Pieter de Jong aan de Marnixstraat 101. Die zal het misschien zijn.

Gezien het korte verblijf van Engelbarto in Amsterdam moet de kaart gestempeld zijn op 5 augustus 1903. In eerste instantie kun je denken dat de foto op de ansicht genomen is vanuit een huis. Bij nader inzien lijkt dat niet zo. Daarvoor is de ‘deuropening’ veel te hoog. Waarschijnlijk is de foto genomen uit een steegje en zie je de overkant van de straat waarop die uitkomt. De Ceintuurbaan zal het wel niet zijn. Die is te breed. Het kan her en der in de binnenstad zijn.

Ik heb me afgevraagd of de persoon op de ansicht Engelbarto is. Het zou best kunnen. Ik heb een foto van hem en zijn vrouw, waarschijnlijk genomen in 1903 bij hun trouwen en er is enige gelijkenis. Maar nu de crux. Hoe zit het met die ansicht met de drie namen erop, zonder boodschap. Als de persoon op de ansicht inderdaad Engelbarto is en hij weet dat de foto genomen is dan is een boodschap inderdaad niet nodig. Gewoon een aardigheid. Maar waarom die drie namen er dan op staan, van drie zakenpartners van hem? Wanneer het bij één van de heren in de buurt genomen zou zijn was één handtekening logischer. Het blijft een raadsel.

Populaire posts van deze blog

Blote voeten in het buitenbad

Raadseltje: waar is dit de ingang van:


(klik om te vergroten)

Bruine dakranden, bruine raamkozijnen, donkere ramen, beige baksteen, een perkje met vage struiken voor de deur: typisch die anonieme laagbouw uit de jaren zeventig. Vorm zonder functie, en dus multifunctioneel. Ik kan me uit mijn jeugd een kerk herinneren die er zo ongeveer uitzag, een apotheek, meerdere scholen, een bejaardentehuis en een bibliotheek (in witte uitvoering). Geeft het gebouw op de kaart toegang tot een conferentieoord, een begraafplaats, een bedrijventerrein? Als je de letters op de gevel hebt ontraadseld, weet je het: Aldert van der Zwaardbad - een zwembad. Het staat in Hoofddorp en het bestaat nog steeds.

Misschien dat de vlag het al weggaf. Om de een of andere reden staan bij zwembaden altijd vlaggen. Voor het strandgevoel? Bij een begraafplaats zie je ze minder.

Het buitenbad waar ik in de zomers van mijn jeugd naartoe fietste heette Malkenschoten. Het was wel een halfuur rijden, ik herinner me veel link…

Caffe Hausbrandt

Een koffiepot die lachend zijn eigen koffie drinkt is het logo van caffè Hausbrandt. Dit servetje heb ik meenomen uit cafe Central in Triëst, het café waarover de Italiaan Claudio Magris schrijft in zijn boek Microcosmi en waar een geschilderd portret van de schrijver hangt. Het merk stamt uit Triëst en is opgericht in het jaar 1892. Ik ken het niet, maar ik zag het op mijn reis in de regio achtereenvolgens in Triëst (Italie), Rijeka (Kroatië) en Ljubljana (Slovenië). Alle drie steden behoorden voor 1918 tot het Oostenrijk-Hongaarse rijk. Is dit merk teken van een opleving van het Midden-Europese gevoel en Midden-Europese welvaart, over de nieuwe grenzen heen, of een kapitalistische truc? (Zes weken later zag ik in Moskou een luifel van caffè Hausbrandt; zelfs de voormalige bezetter wordt veroverd!).
Kijk trouwens eens op de Nederlandse stations. De reclameposters voor eten en drinken in de kiosks lijken opvallend veel op het lachende koffiepotje.

Er zweeft een fiets door de kalverstraat

(klik om te vergroten)

Deze kaart van de Kalverstraat in Amsterdam is in 1952 verstuurd door een Amerikaan die het thuisfront wil laten zien waar hij had gewandeld. Een typisch jaren vijftig tafereeltje: vrouwen in lange rokken, mannen in pak, iedereen blank, en iemand heeft gewoon een pakje achter op zijn fiets laten zitten. Een mooie voorjaarsdag. Producent van de kaart is Uitgeverij Rembrandt. De foto hangt momenteel op posterformaat in boekhandel Scheltema, in een tentoonstelling met foto's van Amsterdam.

Uitgeverij Rembrandt heeft de kaart later laten herdrukken. Deze is verstuurd in 1956:



Wat klopt er niet?
De twee vrouwen op de voorgrond zijn weg. Weggeretoucheerd. Zou het toch te gewaagd zijn geweest, twee van die achterwerken prominent op de voorgrond, ondanks die zedelijke rokken? Hebben boze kopers protest aangetekend? Of hebben de vrouwen zichzelf herkend en wilden ze van de foto verwijderd worden? En waarom heeft Uitgeverij Rembrandt niet gewoon een nieuwe foto gemaak…