Doorgaan naar hoofdcontent

Hoe een ding zijn naam krijgt

Het duurt soms even voordat een ding zijn naam krijgt. Ik heb een souvenirboekje van de wereldtentoonstelling in Parijs in 1900 met daarin een foto van een 'toren van 300 meter' op het Marsveld.




(klik aan om te vergroten)

Hij was net gebouwd, stond daar raar hoog te wezen, niet te vermijden. De mensen kregen snel door dat het een behoorlijk speciale toren was, iets dat ze nog niet kenden. Toen moest hij een eigen naam hebben: de Eiffeltoren.

Hetzelfde is misschien wel in Rotterdam gebeurd. Daar werd begin jaren dertig besloten dat er een tunnel onder de Maas moest komen. Met veerbootjes was het steeds drukker wordende noord-zuidverkeer niet meer op te vangen. De tunnel werd in delen afgezonken naar de bodem en in elkaar gezet. De inval van de Duitsers en het bombardement van de stad leverde enige vertraging op, maar op 14 februari 1942 om 12.00 uur was het dan toch zo ver: de eerste onderwatertunnel van Nederland werd geopend.
Op verschillende websites (bijv. http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/maastunnel.htm) is te lezen dat er geen ruchtbaarheid aan de opening werd gegeven - naar verluidt om de Duitsers geen propagandamateriaal te leveren. De hekken gingen open, drie jongens uit Charlois liepen nieuwsgierig de roltrappen op, daalden af in de diepte en de tunnel was in gebruik.
Het ding schijnt al snel veel bekijks te hebben getrokken. Het werd een favoriet uitje voor dagjesmensen. De onvermijdelijke ansichtkaarten verschenen. Plaatjes van de lege voetgangers- en autotunnelbuizen en van verbaasd kijkende mensen op de roltrappen, sommigen met een fiets aan de hand (de tunnel was een favoriete plek voor de Duitsers om fietsen in beslag te nemen). Politieagenten die toekijken of dat allemaal wel goed gaat. Wezenloze zwartwitbeelden, maar dat maakte de kopers blijkbaar niet uit - gewoon opsturen naar oma om te laten zien waartoe de moderne techniek wel niet in staat is in deze moderne stad.

Hier een kaart van het ondergrondse halletje waarop een van de roltrappen uitkomt - misschien wel die waar de drie jongens op afdaalden. Het is op 22 maart 1942, nog geen maand na de opening, zonder verder bericht verstuurd door A. Kappetein te Rotterdam aan de familie Kappetein te Nieuw Beijerland.


 (klik aan om te vergroten)

Let op de tekst onderaan: 'Tunnel - Rotterdam'. Simpel, sec, alsof het geen foto van een specifieke plek betreft, maar van een soort, de Rotterdamse tunnel, waarvan er wel meer bestaan.

Een paar jaar later is dat veranderd. Op 8 oktober 1947 sturen de Dames Horstman uit Rotterdam West de volgende kaart naar de familie Sieraad in Assen (Dr.) :



 (klik aan om te vergroten)

Opeens is hier sprake van de 'Maastunnel'. Wat en waar liggen nu vast, het rare ding heeft een naam gekregen, het is uitverkoren om 'in de volksmond' verder te leven.
En daar hoort een schoonmaakbeurt bij. De twee foto's zijn identiek, het is precies dezelfde foto. Alleen, op de eerste ligt allemaal rommel, waarschijnlijk is de foto nog voor de opening gemaakt. Op de tweede zijn alle onvolkomenheden weggeretoucheerd. De tegels aan de wanden van de toegang tot de roltrappen van de 'Maastunnel' blinken opeens brandschoon in het kunstmatige licht.




Reacties

judy zei…
bij toeval ontdekt - geweldige site!

Populaire posts van deze blog

Caffe Hausbrandt

Een koffiepot die lachend zijn eigen koffie drinkt is het logo van caffè Hausbrandt. Dit servetje heb ik meenomen uit cafe Central in Triëst, het café waarover de Italiaan Claudio Magris schrijft in zijn boek Microcosmi en waar een geschilderd portret van de schrijver hangt. Het merk stamt uit Triëst en is opgericht in het jaar 1892. Ik ken het niet, maar ik zag het op mijn reis in de regio achtereenvolgens in Triëst (Italie), Rijeka (Kroatië) en Ljubljana (Slovenië). Alle drie steden behoorden voor 1918 tot het Oostenrijk-Hongaarse rijk. Is dit merk teken van een opleving van het Midden-Europese gevoel en Midden-Europese welvaart, over de nieuwe grenzen heen, of een kapitalistische truc? (Zes weken later zag ik in Moskou een luifel van caffè Hausbrandt; zelfs de voormalige bezetter wordt veroverd!).
Kijk trouwens eens op de Nederlandse stations. De reclameposters voor eten en drinken in de kiosks lijken opvallend veel op het lachende koffiepotje.

Een mannetje met een speen

Een vriend stuurde me laatst deze kaart op. Ik dacht dat het een freecard was, zo'n ansicht die je uit het rekje in de kroeg pakt en meeneemt. Hij ziet er toch modern uit, door de felle kleuren, de hoekige tekeningen en dat mysterieuze cyrillische schrift. Maar kijk onderaan: dit is een poster uit 1923, gemaakt door de dichter Vladimir Majakovski en de fotograaf Alexander Rodchenko. Russisch futuristisch spul dus.
Zijn dat kogels of kegels in de mond van het mannetje?

Monique heeft de tekst vertaald:

Betere spenen
zijn er niet en nooit geweest
Geschikt om tot op hoge leeftijd op te zuigen

Overal te koop


Een reclametekst of een bitter commentaar op de oorlog?
Zijn dat armen of de brakende lopen van een kanon?


Lof der eurocraten

Mijn artikel over het essay Der Europäische Landbote van de Oostenrijkse schrijver Robert Menasse. Dit stuk verscheen in de Vrij Nederland van 9 februari 2013.

Robert Menasse toog naar Brussel en schreef een verrassend, tegendraads essay over de EU: een transparant, helemaal niet duur instituut waarin hardwerkende, verlichte ambtenaren kleinzielige nationale belangen overstijgen.
door Henk van Renssen
Dat Jeroen Dijsselbloem voorzitter is geworden van de Eurogroep, de ‘invloedrijke’ vergadering van de ministers van Financiën van de EU-lidstaten, is ‘goed voor Nederland’, zo klonk de afgelopen weken alom. Maar wat betekent dat eigenlijk in deze context, ‘goed voor Nederland’? Worden er dan Nederlandse belangen behartigd die anders niet behartigd zouden worden? En is goed voor Nederland ook goed voor Europa? Of hoeft dat niet, gaat het er simpelweg om zoveel mogelijk voor jezelf weg te slepen uit de Europese ruif, is Dijsselbloem niet meer dan de nieuwste Nederlandse aanvoerder in de strij…