Doorgaan naar hoofdcontent

Het wreedste boek is een Baedeker


Nadat de Duitsers in 1941 heel Polen hadden ingenomen, deelden ze het land in twee. Het westelijke deel werd toegevoegd aan Duitsland. Het oostelijke deel werd een soort Duitse kolonie onder de naam Generalgouvernement. Onder leiding van gouverneur Hans Frank (later in Neurenberg ter dood gebracht) onwikkelde dit staatje zich al gauw tot de 'vuilnisbak' van het Duitse rijk. De Polen werden gepest en vermoord. De joden werden uit de dorpen gehaald en in de getto's van steden als Warschau, Lodz en Lublin gestopt. Ook de joden uit Duitsland kwamen in deze overvolle openluchtgevangenissen terecht - tot ze natuurlijk allemaal naar de vernietigingskampen werden getransporteerd.
En ook deze kampen lagen in het Generalgouvernement: Sobibor, Treblinka, Chelm en Majdanek vielen onder het gezag van Frank. Alleen Auschwitz lag een paar kilometer in het door Duitsland geannexeerde gebied.
In 1942 leek het de heer Frank een goed idee de Duitsers op de hoogte te brengen van de prachtige attracties van zijn landje. Hij gaf het befaamde bedrijf Baedeker - al sinds de 19e eeuw producent van gezaghebbende reisgidsen - opdracht een boekje te schrijven. Stafauteur Oskar Steinheil reisde in de herfst van 1942 (onder begeleiding) door het gebied en schreef de Baedekers Generalgouvernement. Ik kocht het boek via internet van iemand in Polen.
In de inleiding en de daaropvolgende beschrijving van het gebied betoogt de auteur dat Polen al sinds de middeleeuwen eigenlijk bij Duitsland hoort. De Polen hebben de inval van de Duitsers uitgelokt. De joden noemt hij nauwelijks. Ze komen alleen even aan bod als verklaring voor de armoede van het land - die is hun schuld.
Het boek verschijnt in 1943. De Holocaust bereikt zijn hoogtepunt. Op de kaart van Warschau is het getto een witte vlek links boven het Adolf Hitler Platz.



En hoewel Auschwitz niet in het Generalgouvernement ligt, wordt het even genoemd als een stop op de route van Wenen naar Krakau.



Een paar nietszeggende zinnetjes.

De Baedekers Generalgouvernement is het wreedste boek in mijn boekenkast.


Reacties

Lisa zei…
Ongelofelijk, wat een boek. Zodra je je eigen curiosamuseum begint kom ik zeker kijken!
Anoniem zei…
De eerste datum klopt niet: in plaats van 1941 moet het 1939 zijn. Al begin oktober 1939 zijn de westelijke gebieden van Polen ingelijfd bij het Duitse Rijk (Wartheland en Danzig met Westpreussen). Vanaf die tijd bestaat 'Polen' niet meer: officieel staat het door Nazi-Duitsland bezet gebied bekend als het 'Generaal-Gouvernement', een quasi-kolonie van Duitsland. De gebieden ten oosten van de Bug en San werden deel van de Sovjet-Unie (Ribbentrop-Molotov pact, augustus 1939) na de inval van de Rode Leger op 17 september 1939. Een deel van dit gebied, de streek rond Lwow, is in 1941 wel bij het Generaal-Gouvernement gevoegd.

Populaire posts van deze blog

Caffe Hausbrandt

Een koffiepot die lachend zijn eigen koffie drinkt is het logo van caffè Hausbrandt. Dit servetje heb ik meenomen uit cafe Central in Triëst, het café waarover de Italiaan Claudio Magris schrijft in zijn boek Microcosmi en waar een geschilderd portret van de schrijver hangt. Het merk stamt uit Triëst en is opgericht in het jaar 1892. Ik ken het niet, maar ik zag het op mijn reis in de regio achtereenvolgens in Triëst (Italie), Rijeka (Kroatië) en Ljubljana (Slovenië). Alle drie steden behoorden voor 1918 tot het Oostenrijk-Hongaarse rijk. Is dit merk teken van een opleving van het Midden-Europese gevoel en Midden-Europese welvaart, over de nieuwe grenzen heen, of een kapitalistische truc? (Zes weken later zag ik in Moskou een luifel van caffè Hausbrandt; zelfs de voormalige bezetter wordt veroverd!).
Kijk trouwens eens op de Nederlandse stations. De reclameposters voor eten en drinken in de kiosks lijken opvallend veel op het lachende koffiepotje.

Een mannetje met een speen

Een vriend stuurde me laatst deze kaart op. Ik dacht dat het een freecard was, zo'n ansicht die je uit het rekje in de kroeg pakt en meeneemt. Hij ziet er toch modern uit, door de felle kleuren, de hoekige tekeningen en dat mysterieuze cyrillische schrift. Maar kijk onderaan: dit is een poster uit 1923, gemaakt door de dichter Vladimir Majakovski en de fotograaf Alexander Rodchenko. Russisch futuristisch spul dus.
Zijn dat kogels of kegels in de mond van het mannetje?

Monique heeft de tekst vertaald:

Betere spenen
zijn er niet en nooit geweest
Geschikt om tot op hoge leeftijd op te zuigen

Overal te koop


Een reclametekst of een bitter commentaar op de oorlog?
Zijn dat armen of de brakende lopen van een kanon?


Lof der eurocraten

Mijn artikel over het essay Der Europäische Landbote van de Oostenrijkse schrijver Robert Menasse. Dit stuk verscheen in de Vrij Nederland van 9 februari 2013.

Robert Menasse toog naar Brussel en schreef een verrassend, tegendraads essay over de EU: een transparant, helemaal niet duur instituut waarin hardwerkende, verlichte ambtenaren kleinzielige nationale belangen overstijgen.
door Henk van Renssen
Dat Jeroen Dijsselbloem voorzitter is geworden van de Eurogroep, de ‘invloedrijke’ vergadering van de ministers van Financiën van de EU-lidstaten, is ‘goed voor Nederland’, zo klonk de afgelopen weken alom. Maar wat betekent dat eigenlijk in deze context, ‘goed voor Nederland’? Worden er dan Nederlandse belangen behartigd die anders niet behartigd zouden worden? En is goed voor Nederland ook goed voor Europa? Of hoeft dat niet, gaat het er simpelweg om zoveel mogelijk voor jezelf weg te slepen uit de Europese ruif, is Dijsselbloem niet meer dan de nieuwste Nederlandse aanvoerder in de strij…